I – İmam Gazali’nin Kardeşi Ahmed Gazali: İblis’ten Tevhid Dersi Almayan Zındıktır: Bu Konudaki Düşünceleri Onu, Hallâc’dan İtibaren Çeşitli Şekillerde Kendini Gösteren İblis’i Mâzur, Hatta Haklı Görme Fikrine Götürmüştür. O, İblis’in Âdem’e Secde Etmemesini, Ebedî Bedbahtlığı Göze Alarak Yüce Mâşuku Allah’tan Başkasına Secde Etmeme Şeklinde Açıklar. Onun Anlayışına Göre İblis, Allah’a O Kadar Büyük Bir Aşkla Bağlı İdi Ki Cehennemde Ebedî Olarak Azap Görme Pahasına Bile Olsa, O’ndan Başkasına Secde Etmedi Ve Gerçek Bir Muvahhid Olduğunu Böylece İspat Etti
Âlemde olan her şeyi aşkla açıklayan Ahmed el-Gazzâlî, ilâhî güzelliklerin “gözle görülür güzeller” şeklinde tecellî ettiğine inanır. Bu konudaki düşünceleri onu, Hallâc’dan itibaren çeşitli şekillerde kendini gösteren İblis’i mâzur, hatta haklı görme fikrine götürmüştür. O, İblis’in Âdem’e secde etmemesini, ebedî bedbahtlığı göze alarak yüce mâşuku Allah’tan başkasına secde etmeme şeklinde açıklar. Onun anlayışına göre İblis, Allah’a o kadar büyük bir aşkla bağlı idi ki cehennemde ebedî olarak azap görme pahasına bile olsa, O’ndan başkasına secde etmedi ve gerçek bir muvahhid olduğunu böylece ispat etti. Sevâniĥ’te, “İblis’teki aşkın konusu, sıfatları yüce olan mâşuktur” diyen Ahmed el-Gazzâlî’nin “İblis’ten tevhid dersi almayan zındıktır” dediği nakledilir. Bu görüşlerinden dolayı Yûsuf el-Hemedânî, İbnü’l-Cevzî ve Şiî âlim İbn Ebü’l-Hadîd’in şiddetli tenkidine uğramıştır. İbnü’l-Cevzî, “Ahmed el-Gazzâlî’nin hikmet ve nükteleri bulunmakla beraber sözlerinin çoğunun saçma sapan şeyler olduğunu, uydurma hadisler, düzme hikâyeler ve çarpık sözler naklettiğini, uyanıkken Hz. Peygamber’le görüşerek müşkillerini hallettiğini ileri sürdüğünü, İblis’i mâzur görerek aleyhinde kimseye söz söyletmediğini” anlatır. İbn Hacer, Yûsuf el-Hemedânî’nin onun hakkında, “Tasavvuf yolunu ifsat etti. Bir kere konuşmasını dinledim, sözü ateş gibiydi. Ama kaynağı rabbânî değil, şeytanî idi. Semâ meclisinde baş aşağı, ayakları havada deveran ettiğini gördüm” dediğini nakleder (Lisânü’l-Mîzân, I, 293). İbn Ebü’l-Hadîd ise, “Kıssacı bir vâiz olan Ahmed el-Gazzâlî yanlış yola girmişti” der. Onu iyi tanıyan bir arkadaşı kendisini “yalancılıkta ve verdiği vaazlarla mal mülk sahibi olmada Allah’ın yarattığı harikalardan biri” olarak tanıtır. Bununla birlikte birçok âlim onu övmüş, özellikle İbnü’l-Esîr onu İbnü’l-Cevzî’ye karşı savunmuştur.
Kaynak: AHMED el-GAZZÂLÎ – Süleyman Uludağ] cilt: 02; sayfa: 70
Kaynak: http://www.islamansiklopedisi.info/dia/ayrmetin.php?idno=d020070
II – Şeyh Muhiddini Arabi Hz.leri Dedi Ki, “Şeytan Sehl İbni Abdullah-i Tusterî Hz.lerine Hocalık Yaptı. Bu Hususta Onun Muallimi Oldu” Ben Bunu Anlayamadım. Allah Sizi Me’cur Etsin, Bana Bunu İzah Edin?
Muhyiddin-i Arabi dedi ki: “Şeytan Sehl İbni Abdullah-i Tusteri Hz.’ne hocalık yaptı”
Benim rahmetim her şeyi kaplamıştır. Bu âyet-i kerime umumidir. Allah takyid etmemiştir, takyid eden kullardır, dedi. Şeyh Muhiddini Arabi Hz.leri dedi ki, “Şeytan Sehl İbni Abdullah-i Tusterî Hz.lerine hocalık yaptı. Bu hususta onun muallimi oldu” Ben bunu anlayamadım. Allah sizi me’cur etsin, bana bunu izah edin?
(Ahmed İbni Mübarek Hz.leri suali biraz daha şöyle açılıyor): İblis lânetullahialeyh ile Sehl (r.a.) arasındaki bu muhavere şöyle geçti: İblis dedi ki: “Allahü Tâlâ Kur’an’ında benim rahmetim her şeyi kapladı” diyor. Ben de bir şey’im. Öyleyse ben de rahmete dahilim. Sehl Bin Abdullahi Tusteri cevap verdi ki: “Be lâinj dedi. Cenab-ı Hak bu âyetin hemen altında şöyle buyuruyor:
Ben bu rahmetimi müttekilere yazacağım.
Bu konuya Debbağ’ın verdiği indi teviller.
Sen o müttekilerden değilsin. Her şeyi diye umumi olan rahmetini, altında, müttekiler diye takyid etmiştir. O zaman İblis de: “Oradaki takyid sizin sıfatımzdır, Allahü Teâlâ’nın sıfatı değildir” dedi. O zaman Sehl durdu. Bu suale cevap vermedi. Muhiddini Arabî Hz.leri buyurdu ki: “Selh’e İblis Şeyhlik yaptı.” Şeyh Şarani Hzleri bu hikayeyi zikretti. Fakat cevap vermedi. Bu usmadan, suali soran, şeytanın söylediği doğrudur zannetti. Onun için müşkilâta düştü. Halbuki takyid Allah’tandır, Sehl’den değildir.
Kaynak: Kitab-ül-ibriz, Abdülaziz Ed-Debbağ, Seha Neşriyat, İst.1997 (S.373-375)
III – Şeytan “Mudıll” İsminin Mahzarı İken, Bir Allah Dostunun Kırk Sene Mescide Gidiş Gelişinde Fenerini Taşıdı. Ey İhlas Ve Tevekkül Sahipleri Bundan İbret Almak Gerek
Şeytan “Mudıll” isminin mahzarı iken, bir Allah dostunun kırk sene mescide gidiş gelişinde fenerini taşıdı.Ey ihlas ve tevekkül sahipleri bundan ibret almak gerek.
Kaynak: Tarikatlarda On Esas – Necmeddin-i Kübra- Şerh: İsmail Hakkı Bursevî, Pamuk yay. (S.73)