I – Tevhit Yolunun En Seçkin Sözcüleri Onun Kapısında Dilsiz Düştüler; Ârifler Öğrendiklerinden Ve Öğrettiklerinden Utandılar. Onlar İçinde Secdeyi En İyi Bilen Yalnız Oydu. Varlıkların, Gerçek Varlığa En Çok Yaklaşanı, En Çok Gayret Göstereni O, Ahdine En Vefalısı, Tanrı’ya En Yakın Olanı Oydu
“Onun ortaya çıkışı, fesat ve fitnesinin şaşmazlığmda ters dönmüş, heyecanının ve yanarcasına kızgınlığının ateşiyle şûlelenmiştir.”
Ünlü Hallâc yorumcusu Ruzbihan Baklî (Ölm. 606/1209) İblis ile ilgili bu paragrafı şöyle yorumluyor: “İblis, başlangıçta nardan (ateşten) nura (ışı¬ğa) geçmişti; ancak nuru ödünç idi. Bu yüzden ters dönüp yeniden nara geç-ti…”‘
“Onun sert ve katı toprağı, kısırlaştırıcı ve ayıklayıp soyucudur. Onun gafil yakaladığı elden gitmiş, onun eline düşenin işi bitmiştir.”
“Tevhit yolunun en seçkin sözcüleri onun kapısında dilsiz düştüler; ârifler öğrendiklerinden ve öğrettiklerinden utandılar. Onlar içinde secdeyi en iyi bilen yalnız oydu. Varlıkların, gerçek varlığa en çok yaklaşanı, en çok gayret göstereni o, ahdine en vefalısı, Tanrı’ya en yakın olanı oydu.”
“Melekler Adem’e secde ettiler, müsaade üzerine. Ve İblis secde etmemekte direndi: Uzun bir zaman geçirmişti müşahede (Tanrı’yı görme) üzerine.”
Kaynak: Baklî, Ruzbihan eş-Şirazî, Şerhu’Ş-Şaihıyyat, Tavâsîn, Ezel ve İltibas bölümü, Tahran Paris (H. Corbin nşr.) 1966,
Kaynak: Hallâc’dan alınan parçalar ve açıklamaları için bk. Oztürk, Yaşar Nuri, Hallâc-ı Mansûr ve Eseri, (3. baskı) İst., (Yeni Boyut Yay.), s. 333-345,
Kaynak: HALLÂCÎ TASAVVUF GELENEĞİNİN İBLİS ANLAYIŞI Prof. Dr. Yaşar Nuri ÖZTÜRK*